آموزش بیماری ها و ایمن سازی

کلیات  اسهال (Diarrhea)

اسهال : یعنی افزايش در تعداد دفعات اجابت مزاج و آبكي بودن مدفوع بطوري‏كه حجم مدفوع بيش از روزهاي قبل بوده و شكل و قوام مدفوع نيز با روزهاي قبل تفاوت داشته باشد. همچنين رنگ مدفوع ممكن است تغيير كند.  در بسياري از مناطق سه بار يا بيشتر دفع مدفوع آبكي در 24 ساعت را اسهال مي نامند .

البته شیرخواران که فقط از شیر مادر تغذیه می کنند، ممکن است به طور معمول چندین بار در روز دفع مدفوع نرم داشته باشند كه اين حالت طبيعي است.  در این موارد بروز تغییراتی مانند افزایش دفعات دفع و آبکی تر شدن مدفوع، ملاک تشخیص اسهال هستند.  معمولاً مادران مي دانند كه چه وقت كودكشان اسهال دارد.

اسهال به ويژه در كودكان 6 ماهه تا 2 ساله شايع است . همچنين در شيرخواران زير 5 ماه كه از شيرگاو يا شيرخشك استفاده مي كنند شايع تر مي باشد . حدود ٨٠ درصد مرگ های ناشی از اسهال در سال اول زندگی کودکان رخ می دهد و علت اصلی مرگ هم کم آبی بدن به دلیل از دست رفتن آب و املاح در مدفوع اسهالی است.

 انواع اسهال

اسهال حاد آبكي  اسهالي است كه به طور ناگهاني شروع شده و كمتر از 14 روز طول بكشد(اكثرا كمتر از 7 روز) و شامل دفع شل و آبكي است. اسهال حاد آبكي، مي‌تواند منجر به كم آبي و سوء تغذيه شود. مرگ كودك مبتلا به اسهال حاد معمولاً به دليل كم آبي اتفاق مي افتد.

اسهال پايدار(مزمن) اسهالي است كه به صورت حاد شروع شده و به طور غيرمعمول (14 روز يا بيشتر) طول بكشد . بيشتر از 35%  از حمله هاي اسهال، به اسهال پايدار تبديل مي شود. اسهال پايدار اغلب باعث مشكلات تغذيه و در نهايت باعث مرگ كودكان مي شود.

اسهال خوني (دیسانتري) وجود خون آشكار در مدفوع اسهالي ، همراه با مخاط(بلغم) يا بدون آن، اسهال خوني ناميده مي شود. اثرات مهم آن بي‌اشتهايي كاهش شديد وزن و صدمه مخاط روده توسط باكتريهاي تهاجمي مي‌باشد.

توجه : يك كودك ممكن است هم اسهال آبكي و هم اسهال خوني داشته باشد. وجود يك رگه خون داخل مدفوع، اسهال خوني نيست.

 علل شایع اسهال حاد

اسهال حاد معمولاً در اثر عوامل عفوني به وجود مي‏آيد. شایعترین علل اسهال حاد عفونتهای ویروسی، باکتریایی، و انگلی است. سومین علت مهم اسهال حاد داروها هستند.

علل ويروسي اسهال حاد: ويروسهاي عامل گاستروآنتريت (روتا ويروس و ... )

گاستروانتریت ویروسی (عفونت ویروسی معده و روده کوچک) شایعترین علت اسهال حاد در جهان است.

علائم: حالت تهوع،استفراغ،دردهای پیچشی شکمی ،اسهال بدون  خون و عفونت که به صورت مشخص ۴۸ تا۷۲ ساعت طول می کشد.

گاستروانتریت ویروسی می تواند به صورت انفرادی و یا به صورت اپیدمی اتفاق می افتد.

علل باکتریایی اسهال حاد: گونه هايي از اشریشیا کولی  E. COLI(اي كولاي آنتروپاتوژن ) ، استافیلوکوک اورئوس،کلستریدیوم پرفرنجنس ، سالمونلا، شيگلا، كامپيلوباكترژژوني ،ويبريوكلراي نوع  o1

این باکتریها معمولأ به وسیله نوشیدن آب های آلوده و غذاهای آلوده مانند سبزیجات،مرغ خانگی،و محصولات لبنی ایجاد می گردد.

 مسمومیت غذایی

مسمومیت غذایی یک ناخوشی ساده است که به وسیله سمی که توسط باکتری ها تولید می شود ایجاد می گردد. سم موجب می شود که روده کوچک مقدار زیادی آب ترشح کند که منجر به اسهال و دل درد(دل پیچه) و استفراغ می گردد.علائم مسمومیت غذایی معمولا کمتر از ۲۴ ساعت طول می کشد.

باکتری استافیلوکوک اورئوس یک نمونه از باکتری هایی است که قبل از اینکه غذا خورده شود در غذا سم تولید می کند.برای نمونه ، غذاهای آلوده شده با استاف (مانند سالاد، گوشت،یا ساندویچ با مایونز) که در طول شب در هوای اتاق بیرون از یخچال باشد، باکتری استاف در غذا تکثیر پیدا کرده و  تولید سم می کند. کلستریدیوم پرفرنجنس(clostridium perfringens)  یک نمونه از باکتری هایی است که در غذا شروع به تکثیر می کند(معمولأ غذاهای کنسرو شده)،و بعد از اینکه غذای آلوده شده خورده شد در روده کوچک سم تولید می کند.

اسهال مسافران

گونه های مختلفی از باکتری اشریشیا کولی  E. COLI وجود دارد ، بیشتر E.COLI ها باکتری های فلور طبیعی در روده کوچک و کولون هستند و معمولا غیر بیماری زا هستند، معدودی از گونه های E. COLI بیماری زا هستند. این گونه ها به وسیله تولید سم موجب اسهال می شوند .

توریست ها(یی که از کشورهای با آب و هوای گرم و رعایت کم اصول بهداشتی دیدن می کنند) ، به وسیله خوردن غذاهای آلوده مانند میوه ها، سبزیجات،غذاهای دریایی،گوشت خام،آب و قالبهای یخ اسهال می شوند . سم تولید شده موجب شروع اسهال،دردهای شکمی،حالت تهوع و گاه استفراغ می شود. این علائم معمولا بین ۳ تا۷ روز بعد از ورود به کشور خارجی شروع و کلأ در خلال ۳ روز رفع می شوند.

گاهگاهی ،باکتری های دیگر یا پارازیتها می تواند موجب اسهال در مسافران شوند (برای مثال شیگلا،ژیاردیا،کامپیلو باکتر).اسهالی که به وسیله این ارگانیسمهای دیگر ایجاد می شود معمولأ بیشتر از ۳ روز طول می کشد.

علل انگلی اسهال حاد: ژيارديالامبليا- آنتاموباهيستوليتيکا- کریپتوسپوریدیوم- سیکلوسپورا

ژيارديازيس یا اسهال چرب ( استئاتوره )

عفونت با ژیاردیا(Giardia lamblia)  در افرادی که در کوهستان گردش می کنند و یا کسانی که با کشتی و هواپیما مسافرت می کنند و به وسیله نوشیدن آب آلوده منتقل می شود.عفونت با ژیاردیا معمولآ همراه با التهاب نیست،خون یا چرک در مدفوع نیست و تب کمی دارند.

آميبياز (اسهال‌ خوني‌ آميبي)

عفونت با آمیب آنتاموباهيستوليتيکا معمولأ در خلال مسافرت به کشورهای توسعه نیافته ایجاد و همراه با علائم التهاب خون و چرک در مدفوع و تب هستند.

کریپتوسپوریدیوم(cryptosporidium)  یک پارازیت تولید کننده اسهال است که به وسیله آب آلوده انتقال می یابد،چون در آب کلر زده شده زنده می ماند. سیکلوسپورا(cyclospora)  یک پارازیت به وجود آورنده اسهال است که همراه با تمشک های گواتمالا است .

علل داروئی اسهال حاد: خیلی از داروها موجب اسهال می گردند.نشانه اسهال به وسیله دارو این است که اسهال خیلی زود بعد از شروع دارو ایجاد می شود.

 شایعترین داروهایی که موجب اسهال می گردند، عبارتند از آنتی اسید ها و مکمل های غذایی که حاوی منیزیوم می باشند ، داروهای شیمی درمانی، آنتی بیوتیک ها، داروهای کنترل کننده نامنظمی قلب و داروهای برای فشار خون بالا ، داروهای غیر استروئیدی ضد التهابی

علل شایع اسهال مزمن

سندرم کولون تحریک پذیر -  بیماریهای عفونی مثل ژیاردیا و AIDS - زیاد رشد کردن باکتری در روده کوچک- بعد از عفونتهای حاد ویروسی،باکتریایی،پارازیتی  - بیماری التهابی روده - سرطان روده بزرگ(کولون) - سوء جذب کربوهیدراتها (قند)- سوء استفاده از ملین ها- بیماریهای غدد مترشحه داخلی مثل پرکاری تیرویید و یا کم کاری غده هیپوفیز و آدرنال (بیماری آدیسون)

عوارض اسهال

در زمان اسهال، قبل از آنكه جذب ويتامينها،‌ املاح معدنی(الکترولیتها) و آب در روده صورت گيرد غذا بسرعت از روده ها عبور مي كند. اين حالت سبب كم آبي بدن (dehydration) مي شود و در بدن آب كافي براي انجام واكنشهاي حياتي وجود نخواهد داشت. وقتي كودكي اسهال مي‌گيرد، آب بدنش دفع شده مانند گلي كه بي‌آب مانده پژمرده و بي‌حال مي‌شود.در اين بيماری بايد به پيشگيری و جبران از دست رفتگی آب بدن  دقت کرد و مراقب به هم خوردن تعادل الکتروليتهای بدن بود. کاهش آب بدن را می توان با محلولهای الکترولیتی خوراکی درمان (ORS) و اگر لازم باشد با مایعات داخل رگی جبران کرد .

بیماران با کاهش ملایم آب بدن ممکن است فقط تشنگی و خشکی دهان را تجربه کنند.

در زمانی که اسهال طولانی و شدید است ، الکترولیتها(املاح) از دست می رود و کمبود الکترولیتها اتفاق می افتد . شایعترین کمبود های الکترولیتی با سدیم و پتاسیم اتفاق می افتد . میزان کلر و بیکربنات نیز ممکن است غیر طبیعی شود.

کاهش آب بدن متوسط تا شدید همراه با کاهش فشار در حالت ایستادن همراه با غش،کاهش حجم ادرار،ضعف شدید،شوک،نارسایی کلیه،پریشانی،اسیدوز(مقدار زیاد اسید در خون)،و بیهوشی است.

توجه : در صورت عدم دسترسي به پودر بسته بندي شده ا-آر-اس، مي‌توانيد از فرمول زير براي تهيه آن استفاده نمائيد:

8 قاشق مرباخوري شكر + ۱ قاشق مرباخوري نمك +  یک لیتر (4ليوان)آب جوشيده سرد شده

موارد ارجاع اسهال به پزشک

اسهال حاد در نوزادان و بچه های کوچک  -  اسهال مزمن  - تب بالا  - درد ملایم تا شدید همراه با سفتی شکم -  اسهال خونی- اسهال در افرادی با بیماری های زمینه ای جدی مثل دیابت ، بیماری قلبی ، ایدز  -  اسهال شدید بدون نشان دادن علائم بهبود بعد از ۴۸ ساعت. -  کاهش آب بدن متوسط تا شدید.

 - استفراغ طولانی مدت که مانع خوردن مایعات شود.  -  اسهال شدید در زنان حامله  -   اسهال که در خلال یا بلافاصله بعد از تمام کردن دوره آنتی بیوتیک اتفاق افتد،   -  اسهال بعد از بازگشت از کشورهای در حال توسعه یا اردوهای کوهستانی -  اسهالی در بیماری مزمن روده ای

زمان استفاده از آنتی بیوتیک ها در اسهال

آنتي بيوتيك ها در اكثريت موارد اسهال بي تاثير هستند و گاهي موجب ضعيف تر شدنفرد هم مي شوند .استفاده غير ضروري آنتي بيوتيك ها ممكن است موجب افزايش مقاومت به بعضي از پاتوژن ها گردد . علاوه بر آن آنتي بيوتيك ها هزينه بر هستند . بنابراين به صورت روتين آنتي بيوتيك ندهيد.

آنتی بیوتیکها معمولأ زمانی استفاده می شوند که :  1- بیمار اسهال شدید داشته باشد ۲- بیمارانی که بیماری های ناتوان کننده مانند نارسایی قلبی،بیماری ریوی،و ایدز AIDS داشته باشند.  ۳- آزمایش مدفوع نشان دهنده انگل،عفونتهای باکتریایی خیلی جدی مانند شیگلا باشد. ۴- اسهال مسافران.

هرگز داروهاي ضد اسهال و ضد استفراغ به شيرخواران و كودكان ندهيد . اين دسته داروها به ندرت در درمان اسهال كمك كننده هستند و بعضي از آن ها خطرناك نيز مي باشند . بعضي از اين داروهاي مضر موجب فلج دستگاه گوارش شده و يا اختلال خواب در كودك به وجود مي آورند.بعضي از آنها به خصوص در شيرخواران كشنده مي باشند . استفاده از داروهاي ضد اسهال مي تواند موجب تاخير در درمانORS  شود.

تغذيه در اسهال

توصيه های تغذيه ای در رژيم غذايی اين بيماران عبارتند از :

·                     در24 ساعت اول بايد تغذيه دهانی را محدود به مايعات رقيق و در شرايط بحرانی سرم درمانی را توصيه کرد. اين زمان به روده ها فرصت استراحت و جايگزين كردن مايعات و عناصر مهم از دست رفته طي اسهال را مي دهد.

·                     بعد از سرم درمانی بايد به مصرف مايعات خصوصا آب ساده به منظور جلوگيری از کاهش آب بدن تاکيد شود.

·                     در شروع تغذيه بيمار به ترتيب ابتدا تغذيه را با آب گوشت صاف شده ،چای و نان سفيد را با توجه به تحمل فرد شروع  کنيد .

·                     بهتر است مصرف لبنيات را به طور موقت محدود کرد. البته مصرف ماست مفيد است . بعد از بر طرف شدن اسهال می توان به تدريج مصرف شير را شروع کرد.

·                     مصرف حبوبات و برخی از ميوه ها مانند سيب و گلابی پوست گرفته که حاوی فيبرهای محلول در آب هستند ممنوعيتی ندارد .

·                      غذاها و مايعاتي كه حاوي املاح بخصوص سديم و پتاسيم  زيادي هستند را ميل كنند زيرا در اسهال  اين عناصر از بدن دفع مي شوند. از منابع خوب سديم عصاره گوشت كم چرب و از خوراكيهاي محتوي پتاسيم زياد كه سبب اسهال نمي شوند موز، سويا ،لوبيا سفيد،عدس ، سيب وگلابي پوست كنده ، سيب زميني آب پز و نرم شده را مي توان نام برد.

·                     مصرف سيب و هلو به دليل داشتن سوربيتول طبيعی در اين بيماران توصيه شود.

·                     مواد غذايی حاوی شکر زياد و مصرف قند و شکر در اين بيماران بايد محدود شود.

·                     مصرف غذا های غنی از اسيدهای چرب امگا ٣ مانند ماهی که سبب  کاهش وسعت و شدت التهاب روده ها می شود و به بهبود علايم کمک می کند توصيه می شود.

·                     رژيم غذايی پرفيبر و کم شيرين در بسياری از بيماران موجب کاهش شدت و عود بيماری  می شود.

·                     از مصرف انواع نوشابه های گازدار خود داری کنند و مصرف آب و دوغ را جايگزين ساير نوشيدنی ها نمايند.

·                     براي جايگزيني آب از دست رفته ، مايعات زياد ميل كنند .

·                     روزانه به جاي سه وعده غذاي پر حجم از چند وعده غذاي سبك استفاده كنند.

·                     ساير مواد غذايي مفيد براي وضعيت اسهال عبارتند از: ماست، پنير،کته ، رشته فرنگي و ماكاروني، نشاسته گندم، تخم مرغ آب پز سفت، نان سفيد، انواع كمپوت، هويج كاملا" پخته، جوجه پوست كنده، گـوشت گاو بدون چربي و ماهي (آب پز يا كباب شده بجاي سرخ شده).

·                     از مصرف غذاهاي زير اجتناب كنند :

-                                              غذاهاي چرب و سرخ شده

-                                              سبزي های خام، دانه ها و پوست ميوه ها.

-                                              مواد غذايي پرفيبر مانند انواع سبزي خوردن، سالاد، ذرت، دانه هاي خشك (مانند نخود و...)، كلم، گل كلم و نخود فرنگي.

·                     از غذاها و نوشيدني هاي خيلي سرد يا خيلي داغ پرهيز كنند.

·                     مصرف خوراكي ها و نوشيدني هاي حاوي كافئين، مانند قهوه و شكلات را كم كنند.

تغذيه در تهوع

توصيه های تغذيه ای برای اين بيماران عبارتند از :

·                     در زمان تهوع اصراري به خوردن غذا نداشته باشند زيرا ممكن است سبب ايجاد حالت بي ميلي هميشگي نسبت به آن غذاي خاص شود.

·                     قبل از گرسنه شدن غذا ميل کنند زيرا گرسنگي احساس تهوع را تشديد مي كند

·                     حجم غذاي خود را در هر وعده كاهش و تعداد وعده ها را افزايش دهند.

·                     غذا را كاملا" بجوند و در طول مدت صرف غذا آرامش داشته باشند

·                     از غذاهاي سهل الهضم وآنچه با معده سازگار است استفاده كنند از جمله :

نان تست، بيسكويت ، چوب شور، كلوچه، كيك، ماست، بستني ميوه اي، مايعات ، شربت رقيق ، سيب زميني آب پز، برنج، ماكاروني يا رشته فرنگي، مرغ پوست گرفته آب پز يا كبابي (ونه سرخ كرده)، ميوه ها، سبزيها و انواع نوشيدني ها.

·                     از غذاهاي زير پرهيز كنند:

غذاهاي چرب، روغني يا سرخ كرده ، خوراكي هاي بسيار شيرين مثل آب نبات و شكلات و شربت غليظ، غذاهاي پرادويه يا داغ و غذاهايي كه رايحه تندی دارند .

·                     از غذا خوردن در اتاقهاي فاقد تهويه ، بسيار گرم يا مملو از بوي غذاهاي آزار دهنده پرهيز كنند.

·                      به همراه غذا آب كمتري بنوشند.نوشيدن مايعات سبب احساس پري شکم و نفخ می شود.

·                     آب را به آرامي و كم كم بنوشند.

·                     غذاها و نوشيدني ها را در درجه حرارت اتاق يا سردتر ميل كنند. غذاهاي گرم ممكن است تهوع را تشديد كنند.

·                     بعد از صرف هر وعده غذا استراحت كنند زيرا فعاليت سبب آهسته شدن هضم غذا مي شود. بهترين وضعيت براي استراحت، حالت نشسته حدود 1 ساعت بعد از غذا است.

·                     اگر تهوع صبحگاهي دارند، قبل از برخاستن از جا ، نان خشك يا بيسكويت ميل كنند.

راههاي پيشگيري از اسهال

1- آموزش به مردم درخصوص  : - بهداشت آب - بهداشت مواد غذائي - بهداشت محیط - بهداشت فردي و اجتماعی

2- بهداشت آب

-  ضدعفوني كردن آب از طريق كلرزني يا جوشاندن

- استفاده از آب آشاميدني سالم و يخ سالم

- مصرف نکردن يخ های قالبي که بصورت غير بهداشتي تهيه، توزيع و عرضه مي شود

3- بهداشت مواد غذائي

- استفاده از مواد غذايي سالم

- رعايت اصول بهداشتي در تهيه ، پخت و نگهداري  و خوراندن غذاهاي كمكي و بهبود وضع تغذيه 

- تغذيه انحصاري با شيرمادر در 6 ماه اول زندگي و ادامه تغذيه با شيرمادر در كنار غذاي كمكي به مدت 2 سال

- استفاده از فنجان و قاشق بجاي بطري سر شيشه و پستانك.

- استفاده از شير پاستوريزه و يا پس از جوشانيدن به مدت 20 دقيقه

- مصرف نمودن غذای پخته سرد شده، پس از گرم شدن؛ عدم مصرف انواع خوراکي های خام از دستفروشان

- دور نگه داشتن مواد غذايي از مگس و آلودگي های ديگر

- سالم سازی سبزیها و میوه ها   

4- بهداشت فردي

- شستن دستها با آب و صابون (بعد از اجابت مزاج ، بعد از تميز کردن کودکي که مدفوع کرده است و   قبل از آماده کردن ، دست زدن ، تهيه ، خوردن غذا يا غذا دادن به کودک )

 - استفاده از توالت بهداشتي و دفع بهداشتي مدفوع و فراهم آوردن امكانات مناسب به منظور شستشوي دست ها.

- واكسيناسيون به موقع كودك خصوصاً عليه سرخك

- شناسايي و درمان بيماران .

5- بهداشت محیط

- تامین آب آشاميدني سالم

- دفع بهداشتی زباله و فاضلاب

- دفع بهداشتي فضولات حيواني

- كنترل و مبارزه با حشرات موذی ( مگس و سوسک ) و دور نگه داشتن مواد غذايي از معرض حشرات .

سالم سازی آب

 آب آشاميدني خود را بجوشانيد(1 دقيقه ) يا كلر مادر(3 قطره از محلول كلر مادر را در يك ليتر آب ریخته پس از نيم ساعت مصرف می شود ) بزنيد .

 طرز تهيه و استفاده از محلول کلر مادر ( 10 درصد)

1- تهيه محلول کلر مادر ( ده درصد): در يک بطری تيره رنگ يا بطری که اطراف آن پوشانيده شود يک قاشق غذا خوری سر صاف پودر پرکلرين 70 درصد که معادل 15 گرم بوده اضافه نماييد، سپس مخلوط نموده و پس از نيم ساعت محلول کلر ذخيره 10 درصد تهيه مي شود.

2- کلر زني آب : از محلول فوق ( محلول کلر ذخيره) با قطره چکان 7 قطره آن در يک ليتر آب و يا يک قاشق غذاخوری که تقريبا معادل 140 قطره مي باشد در 20 ليتر آب ( يک حلب) اضافه نموده و مخلوط کرده و پس از نيم ساعت آب آشاميدني کلر زني شده در دسترس مي باشد.

سالم سازی سبزيجات ( سبزيجاتي که به صورت خام مصرف مي شوند)

سبزيجات آلوده به ميکروب ها و تخم انگل ها  ، مي توانند زمينه ابتلا انسان را به انواع بيماری های انگلي و روده ای مانند اسهال ها حصبه، شبه حصبه، وبا، يرقان و ... فراهم نمايند، برای پيشگيری از بيماريهای فوق لازم است سبزیها و میوه ها به شرح زیر سالم سازی شوند :

سالم سازی سبزيجات شامل مراحل زير مي باشد:

1- پاکسازی     2- انگل زدايي     3- ضد عفوني و  ميکروب کشي     4- شستشو

1- پاکسازی: ابتدا سبزيجات را بخوبي پاک کرده، شستشو دهيد تا مواد زائد، گل لای آن بر طرف گردد.

2- انگل زدايي: سبزيجات پاکسازی شده را در يک ظرف 5 ليتری آب 3 تا 5 قطره مايع ظرفشويي معمولي به آن اضافه کرده و قدری بهم بزنيد تا تمام سبزی داخل کفاب قرار گيرد. مدت 5 دقيقه سبزی را داخل کفاب نگه داشته و سپس مجددا با آب سالم شستشو دهيد تا تخم انگل ها جدا و کفاب در فاضلاب تخليه نماييد.

3- ضد عفوني و ميکروب کشي: يک گرم يا نصف قاشق چايخوری پودر پرکلرين 70 درصد را در ظرف 5 ليتری پر آب ريخته کاملا حل کنيد تا محلول ضد عفوني کننده بدست آيد. سپس سبزی انگل زدايي شده را برای مدت 5 دقيقه در محلول ضد عفوني کننده قرار داده تا ميکروب های آن کشته شود.

توضيح: اگر پرکلرين در دسترس نباشد مي توان از يک قاشق مربا خوری آب ژاول 10 درصد يا دو قاشق مربا خوری آب ژاول 5 درصد يا ماده ضد عفوني کننده مجاز ديگر که در داروخانه و يا سوپر مارکت و يا خوار بارفروشي ها وجود دارد طبق دستور استفاده گردد.

4- شستشو: سبزی ضد عفوني شده را مجددا با آب سالم بشوييد تا کلر باقيمانده از آن جدا شده و سپس مصرف نماييد.

طرز تهيه سوآپ ركتال :

قبل از نمونه گيري مشخصات بيمار  در داخل فرم نمونه گيري و نيز روي يك كاغذ نوشته و روي شيشه چسبانده  مي شود .  يك سوآپ را آغشته به ژ‍ل داخل محيط كرده تا مرطوب شود سپس سوآپ را به طوري كه به جايي برخورد نكند به اندازه 2 تا 3 سانتي متر داخل مقعد كرده و يك دور كامل چرخانده  و از مقعد

خارج نماييد سپس سوآپ را خوب بررسي نموده تا آغشته به مدفوع شده باشد آنگاه سوآپ را داخل محيط كري بلر قرار داده و اتهاي چوب اضافه را بشكنيد و  در آن را محكم ببنديد نمونه پس از جمع آوري بايد در جاي خنک نگه داري شود حد اکثر در ظرف مدت 3 روز به آزمايشگاه ارسال شود.

نحوه محاسبه حداقل نمونه برداري :          2%  *  2  *  جمعيت زير 5 سال  = حداقل نمونه برداري مدفوع در سال

لازم به ذكر است از آنجا كه هدف از نمونه گيري مدفوع ، رديابي وجود بيماري در منطقه است بنابراين بايد نمونه گيري در تمام ماههاي سال در حداقل مورد انتظار انجام شود.